Moventem.nl maakt gebruik van cookies (en andere technieken) om er zeker van te zijn dat u onze website zo goed mogelijk beleeft. Als u deze website blijft gebruiken gaan we ervan uit dat u dat goed vindt.

/ Lees meer /

Achterhoeks Woonwensen en Leefbaarheidsonderzoek (AWLO)

Maart 2018

Interview: Hans Suurmond, Regio Achterhoek

De resultaten van het Achterhoeks Woonwensen en Leefbaarheidsonderzoek (AWLO) 2017 zijn bekend. Op de website www.awlo.nl kunt u het volledige rapport en de bijlagen vinden. Hieronder een interview met Hans Suurmond, Regionaal coördinator Volkshuisvesting in de Achterhoek en Kennismakelaar Wonen bij Achterhoek 2020. Het interview is afgenomen door een externe journaliste: Els Holsappel, Holsappel Journalistiek & Redactie.

Wonen en leefbaarheid in een krimpende Achterhoek

De Achterhoek werkte samen met Provincie Gelderland en de vier woningcorporaties uit de regio aan het AWLO. Moventem en adviesbureau Companen uit Arnhem voerden dit onderzoek als consortium uit. Hans Suurmond heeft het AWLO gecoördineerd vanuit het regionale samenwerkingsverband, dat bestaat zeven gemeenten: Aalten, Berkelland, Bronckhorst, Doetinchem, Oost Gelre, Oude IJsselstreek en Winterswijk.

Hans: ‘Er ontstaat de komende jaren een urgent probleem in de regio door een flinke vergrijzing en een hoog sterftecijfer. Die conclusie komt heel duidelijk uit het onderzoek naar voren. De komende decennia verdubbelt het aantal ouderen in de Achterhoek. Er is meer sterfte dan geboorte en dat verschil is zo groot dat het niet wordt opgelost door bijvoorbeeld migratie. We zitten in de Achterhoek aan het einde van de groei. Het aantal huishoudens groeit door gezinsverdunning nog wel, waardoor we nu nog extra woningen nodig hebben. Maar op termijn daalt ook het aantal huishoudens. De resultaten van het AWLO laten dit duidelijk zien.

Het AWLO is in 2012 voor de eerste keer uitgevoerd. In 2015 bleek dat de bevolkingskrimp in de Achterhoek groter zou zijn en sneller zou komen dan verwacht. Daarom besloot de stuurgroep Regiovisie Wonen, het samenwerkingsverband van de zeven gemeenten, de vier corporaties en de provincie, om in 2017 een tweede AWLO uit te voeren. ‘We wilden weten of in die vijf jaar de woonwensen onder inwoners veranderd waren en we hadden behoefte aan een update van de leefbaarheidscijfers. We weten dat door de vergrijzing het aantal mensen dat overlijdt bepalend is voor de hoeveelheid woningen die op de markt gaan komen. Nu wilden we meer specifieke zaken weten, zoals om wat voor woningen het gaat en wat de kwaliteit van die woningen is. We wisten ook al dat we minder moeten focussen op nieuwbouw en meer op de bestaande woningen. We wilden nu het hoe en waar in kaart brengen. Moeten we de focus leggen op de grotere kernen of ook naar de kleinere kernen kijken?

De vragen die de stuurgroep had, gingen verder dan die van het vorige onderzoek in 2012. Omdat er zoveel regio-specifieke vragen waren, werd besloten dat het AWLO 2017 uitgevoerd moest worden door onderzoekers die de regio kennen en die kunnen denken in de cultuur van onze regio. We zijn uitgekomen bij twee gespecialiseerde bureau: Moventem en Companen. Moventem ondersteunt gemeenten en regio’s door Nederland met onderzoek, advisering en procesbegeleiding binnen vrijwel alle domeinen. Voor verschillende Achterhoekse gemeenten beheert Moventem ook de inwonerpanels. Companen is gespecialiseerd in onderzoek en advies voor de woningmarkt en leefomgeving. Als woningmarktspecialist is Companen voortdurend betrokken bij het opstellen, doorontwikkelen en evalueren van visies en concepten die bijdragen aan een optimale woon- en leefomgeving. Overal in Nederland. De projectleiding hebben we belegd bij de directeuren van de twee bureaus: Robin Koster van Moventem en Bram Klouwen van Companen. Een ambtelijke werkgroep vanuit de gemeenten, provincie en corporaties heeft als klankbord gefungeerd.’

Hoe hebben jullie het project aangepakt?

‘Moventem en Companen hebben een heel planmatige aanpak toegepast, waarbij aan de voorkant heel goed is ingeschat welke stappen we moesten zetten, in welke volgorde en hoeveel tijd die stappen kosten. We hadden een ambitieuze doorlooptermijn, maar het is gelukt om het onderzoek op tijd op te leveren. Doordat we werkten met partijen met ervaring is er een geolied proces op gang gekomen.

We zijn het AWLO gestart met brainstormsessies met inwoners en professionals over de trends in de samenleving en wat die betekenen voor de woningmarkt. Vervolgens hebben we – o.a. via de inwonerspanels die Moventem beheert – de uitvraag gedaan naar de woonwensen en leefbaarheid onder inwoners in de zeven gemeenten. Dit beeld vanuit de samenleving hebben we aangevuld en gekoppeld aan feitelijke gegevens uit andere bronnen, zoals CBS-microdata over daadwerkelijk verhuisgedrag. Bij het vorige AWLO hebben we sterk gekeken naar de vraag van de inwoners. Maar we hebben geconstateerd dat inwoners soms zeggen het ene te willen, maar vervolgens kiezen voor het andere. We hebben dit keer gekeken naar wat mensen daadwerkelijk gedaan hebben in het verleden en dat hebben we gecombineerd met wat ze nu zeggen te gaan doen.

Vervolgens hebben we aparte bijeenkomsten gehad met inwoners en met zorgprofessionals over wonen en zorg in de toekomst, waarbij we gekeken hebben naar wat zorgvragen betekenen voor de woningvraag en de aanpassingen die je in woningen moet plegen. Daarnaast hebben we een specifieke uitvraag gedaan naar wat we moeten doen met de particuliere woningvoorraad. Bij huurwoningen maken we resultaatafspraken met de woningcorporaties en we zien dat hun plannen goed aansluiten bij de behoefte. Dat ligt anders bij particuliere woningen en dat is 60% tot 70% van de woningvoorraad. Daar is veel minder makkelijk op te sturen. Je kunt bedenken wat er met die voorraad moet gebeuren, maar elke woning heeft haar eigen individuele eigenaar.’

Meer dan 11.500 inwoners en 250 professionals hebben bijgedragen aan dit onderzoek. Wonen lijkt als thema erg te leven in de Achterhoek. Hoe komt dat denk je?

‘Voordat we de analysefase in gingen hebben we de eerste uitkomsten uit het onderzoek voorgelegd aan inwoners en professionals. Op die bijeenkomst waren 200 mensen aanwezig. Kennelijk vinden mensen het leuk en belangrijk om hun ervaringen te delen en mee te denken. Je ziet dat ook in de groei in de coöperatieve samenwerking, met name in de kleine kernen en daar hebben we er veel van in de Achterhoek.

Die betrokkenheid en interactie levert veel inzichten op. Zo gaven mensen aan dat ze het huidige beleid te star op de krimp gericht vinden en dat we te veel sturen op aantallen. Als mensen bijvoorbeeld een bestaand kantoor- of winkelpand willen ombouwen naar een woning, dan kan dat vaak niet. Met als gevolg leegstand, terwijl dat misschien niet nodig was geweest. We hebben dat signaal ter harte genomen en worden flexibeler en bieden meer maatwerkoplossingen. In Zieuwent wordt nu het voormalige Welkoopgebouw omgebouwd tot woonruimte voor jongeren en in Terborg kreeg een schoolgebouw kleine wooneenheden voor jongeren en asielzoekers. Zo geven we bestaand vastgoed, dat beeldbepalend is voor inwoners, een nieuwe toekomst.

Het begint met luisteren. Dat is ook de basis van dit onderzoek. Beleidsmensen hebben soms de neiging om binnen achter hun computer beleid te ontwikkelen. Maar goed beleid begint met naar buiten gaan en goed te luisteren. Dat is dan ook een belangrijke kwaliteit van de bureaus Moventem en Companen, waarin zij elkaar vonden. Ze waren samen heel goed in staat om te interpreteren wat mensen zeggen en dat door te vertalen.’

Wat zijn enkele kenmerkende uitkomsten van het onderzoek?

‘Naast het urgente probleem van de vergrijzing en de krimp zien we dat een bepaald deel van de woningvoorraad zich uit de markt prijst. Getalsmatig hebben we straks meer dan voldoende woningen, maar er is een mismatch tussen vraag en aanbod. We hebben onderzoek gedaan naar woningen waar nu mensen van boven de 85 jaar wonen. De komende decennia komen die woningen dus op de markt. Een flink deel zit in het kwalitatief slechte segment van woningen uit de jaren ’60 van de vorige eeuw. Tegelijkertijd geven 85-plussers in het onderzoek aan dat zij niet meer investeren in de woning. Er komen dus veel woningen op de markt met een grote kwaliteitsachterstand. Uit ons onderzoek onder jongeren weten we dat jongeren deze woningen vaak betitelen als “ouwe meuk”. Tel daarbij op dat het voor jongeren niet meer mogelijk is om een verbouwing of renovatie mee te financieren in hun hypotheek en je ziet het probleem groter worden. Het AWLO geeft ons handvaten hoe wij met dit probleem om kunnen gaan.

Bovendien stelt het AWLO ons in staat om problemen integraal te bekijken. Zo hangt het besluit boven de markt dat in 2024 alle asbest van daken af moet zijn. In het buitengebied is dat wel in beeld, maar voor het asbest in de gebouwde omgeving is nog weinig aandacht. Voor een deel speelt dit bij diezelfde categorie woningen uit de jaren ‘60 met een kwaliteitsachterstand. Als we nu bijvoorbeeld woningen uit de markt gaan nemen omdat er geen vraag meer naar is, kunnen we als eerste kijken naar die woningen waar ook sprake is van asbest.’

Jullie hebben onderzoek gedaan naar de belangrijkste trends als het gaat om wonen. Welke trends zijn daarbij naar boven gekomen?

‘De allerbelangrijkste trend, die ook steeds meer op de landelijke agenda komt, is energie. We moeten beleid gaan maken om Nederland van het aardgas af te krijgen. Daarnaast heeft de Achterhoek de ambitie om energieneutraal te worden en zien we dat mensen steeds meer zelf energie willen opwekken. Het afkoppelen van woningen van het aardgas en overzetten op een andere energiebron vraagt om een integrale aanpak en een brede vorm van samenwerking. We zullen dus meer gaan samenwerken met meerdere en nieuwe partijen, zoals de lokale energiecoöperaties.

Een andere belangrijke trend is dat er steeds meer oudere alleenstaanden in het buitengebied wonen, ver van voorzieningen. Die afhankelijkheid kun je op een gegeven moment niet meer helemaal met professionele hulp invullen. Dat is een groot vraagstuk dat op de Achterhoek afkomt. Daarnaast zie je in de zorg een mismatch tussen vraag en aanbod. Er is een overschot aan laagopgeleiden en een tekort aan hoogopgeleiden. In de rurale setting neemt de zorgvraag toe en daar heb hoger gekwalificeerde mensen voor nodig. We zijn een apart traject gestart, waarbij we met het Graafschap College kijken hoe we met bijvoorbeeld vervolgopleidingen het vraagstuk in ieder geval voor een deel binnen de regio kunnen oplossen.

Door robotisering kan de omzet in de maakindustrie in de Achterhoek stijgen, waardoor er meer logistieke bewegingen ontstaan en dat vraagt om meer arbeidskrachten. Door de vergrijzing en doordat er te weinig natuurlijke aanwas is, verwachten we een tekort aan arbeidskrachten in de Achterhoek. Dit soort ontwikkelingen hebben niet direct met wonen te maken, maar hebben daar wel invloed op. Als er straks daadwerkelijk arbeidskrachten nodig zijn, dan moeten we die van buitenaf halen en die gezinnen moeten ook gehuisvest worden.

Dit voorbeeld laat zien dat we de ontwikkelingen steeds moeten blijven monitoren. De wereld verandert snel. Met dit AWLO in de hand kun je iets zeggen over de komende jaren. Maar we moeten de ontwikkelingen in de gaten blijven houden en de plannen bijstellen als dat nodig is. Dan is het mooi dat vijf van de zeven gemeenten inmiddels een inwonerpanel hebben, die kunnen we gebruiken bij die monitoring.’

Hoe ervaren jullie de samenwerking met Moventem-Companen?

‘Als heel prettig. Doordat we Moventem en Companen hebben ingehuurd, hebben we op een effectieve wijze een enorme groep inwoners kunnen betrekken via onder andere de inwonerspanels van Moventem, en is het rapport ook vertaald in toepasbaar woningmarktbeleid door Companen. Het verhaal is sterker geworden en ook de kruisverbanden die in het rapport gelegd worden zijn sterk, doordat de onderzoekers van beide bureaus hun krachten hebben gebundeld. Er is een goede persoonlijke klik en beide bureaus stralen uit dat ze samen verantwoordelijk zijn voor dit traject en dat ze het samen tot een goed einde willen brengen. Dat zijn niet alleen woorden, maar dat blijkt ook uit wat ze doen.

De kwaliteit bij beide bureaus is hoog. Vragen die ambtelijk op tafel werden gelegd konden snel beantwoord worden door de deskundigheid aan diezelfde tafel. Zo kon er steeds slagvaardig worden gewerkt. Bovendien verstaan ze niet alleen hun vak, maar snappen ze ook hoe de samenleving werkt en dat is erg belangrijk geweest in dit project.’

Heb je nog tips voor Moventem-Companen?

‘Ga vaker samenwerken! Het is goed voor een opdrachtgever, maar het is ook goed voor je eigen organisatie.’

Moventem-Companen in kernwoorden: ‘Deskundig, begrijpen de samenleving, betrouwbaar en transparant’

Meer weten? Neem contact op met: